Tas zwarte koffie
In het kort: Koffie werkt bij een deel van de mensen laxerend doordat het de spieren van de dikke darm prikkelt, vaak al binnen ongeveer 4 minuten en minstens 30 minuten lang. In een bevraging van 99 jonge gezonde vrijwilligers meldde 29% aandrang, en ook cafeïnevrije koffie had effect, al prikkelde koffie met cafeïne de darm 23% sterker.

Koffie werkt bij een deel van de mensen laxerend: onderzoek toont dat koffie bij hen de dikke darm al binnen ongeveer 4 minuten na het drinken in beweging brengt, en dat dat effect minstens 30 minuten aanhoudt. In een bevraging van 99 jonge, gezonde vrijwilligers zei 29% dat koffie hen aandrang gaf om naar het toilet te gaan. Het laxerende effect van koffie komt niet alleen door de cafeïne, want ook cafeïnevrije koffie had het, en niet door de warmte, want warm water had het niet.

Op deze pagina lees je wat gepubliceerde studies zeggen over koffie en je spijsvertering, met de bronnen erbij. Koffie is geen geneesmiddel: heb je aanhoudende klachten aan je maag of darmen, overleg dan met je huisarts.

Waarom werkt koffie laxerend?

Koffie werkt laxerend doordat koffie de spieren van de dikke darm prikkelt om samen te trekken. Een studie in het vakblad Gut (Brown e.a., 1990) mat de darmbewegingen van 14 gezonde proefpersonen na een tas zwarte koffie zonder suiker. Bij de 8 proefpersonen die vooraf zeiden dat koffie hen naar het toilet stuurde, nam de activiteit van het laatste deel van de dikke darm duidelijk toe; bij de 6 anderen niet.

Een latere studie in European Journal of Gastroenterology & Hepatology (Rao e.a., 1998) kwam tot een vergelijkbaar besluit. Koffie met cafeïne prikkelde de dikke darm daar ongeveer even sterk als een maaltijd, 60% sterker dan water en 23% sterker dan cafeïnevrije koffie.

Cafeïne: cafeïne versterkt het laxerende effect van koffie, maar is niet de enige verklaring. Omdat ook cafeïnevrije koffie de darmen prikkelt, spelen vermoedelijk andere stoffen in koffie mee, zoals bepaalde zuren.

Warmte: een warme drank alleen verklaart het laxerende effect van koffie niet. In de studie van Brown e.a. gaf een drankje warm water bij geen enkele proefpersoon meer darmactiviteit. Of een warme tas thee hetzelfde doet als koffie, werd in die studies niet onderzocht.

Hoe snel werkt koffie laxerend?

Koffie werkt bij gevoelige mensen al na enkele minuten laxerend, sneller dan de koffie zelf de dikke darm kan bereiken. Vermoedelijk zet koffie via de maag een reflex in gang die de darm in beweging brengt, zoals ook na een maaltijd gebeurt. Hoe snel de cafeïne in koffie zelf begint te werken, lees je in hoe snel werkt koffie.

Werkt cafeïnevrije koffie ook laxerend?

Ja, ook cafeïnevrije koffie kan laxerend werken, maar meestal iets minder sterk dan gewone koffie. In de studie van Brown e.a. (1990) gaven zowel gewone als cafeïnevrije koffie meer darmactiviteit bij de proefpersonen die gevoelig waren voor koffie. In de studie van Rao e.a. (1998) was het effect van cafeïnevrije koffie zwakker: koffie met cafeïne prikkelde de dikke darm 23% sterker. Wie minder cafeïne wil, kan kiezen voor cafeïnevrije koffiebonen, maar het effect van koffie op de darmen valt daarmee niet helemaal weg.

Is koffie laxerend of stoppend?

Koffie is voor de meeste mensen eerder laxerend dan stoppend: de studies over koffie en de darmen tonen vooral een prikkelend effect op de dikke darm. Wie na een tas koffie toch buikklachten krijgt, zoals een opgeblazen gevoel, kijkt best ook naar wat er in de koffie gaat. Bij mensen met lactose-intolerantie kan de melk in de koffie de oorzaak zijn, terwijl ze de klachten aan de koffie toeschrijven. Drink je koffie dan eens zwart, of met een plantaardige melk zonder lactose, en kijk of de klachten verdwijnen. Krijg je na koffie last van je maag, bijvoorbeeld een zuur gevoel, hou dan bij wanneer en hoeveel koffie je drinkt.

Moet je meer plassen van koffie?

Koffie kan je wat vaker doen plassen, omdat cafeïne een licht vochtafdrijvend effect heeft, maar een matige hoeveelheid koffie droogt je niet uit. Onderzoekers van de Universiteit van Birmingham (Killer e.a., PLOS ONE, 2014) lieten 50 mannen die gewoon waren koffie te drinken twee periodes van drie dagen telkens vier tassen van 200 ml per dag drinken: één keer koffie, één keer water. Tussen koffie en water vonden de onderzoekers geen verschil in hydratatie. Koffie telt volgens die studie van de Universiteit van Birmingham dus gewoon mee in je dagelijkse vochtinname. Meer daarover lees je in droog je uit van koffie?

Veelgestelde vragen over koffie en je spijsvertering
Is koffie laxerend?

Bij een deel van de mensen wel: in een bevraging van 99 jonge, gezonde vrijwilligers (Brown e.a., 1990) zei 29% dat koffie hen aandrang gaf om naar het toilet te gaan. Bij die mensen nam de activiteit van de dikke darm al binnen ongeveer 4 minuten na een tas koffie toe. Dat lag niet alleen aan de cafeïne, want ook cafeïnevrije koffie had dat effect, en niet aan de warmte, want warm water had het niet.

Hoe snel werkt koffie laxerend?

Bij mensen die er gevoelig voor zijn, nam de activiteit van de dikke darm in onderzoek van Brown e.a. (1990) al binnen ongeveer 4 minuten na een tas koffie toe, en dat hield minstens 30 minuten aan. Dat is sneller dan de koffie zelf de dikke darm kan bereiken; een mogelijke, niet bewezen verklaring is een reflex via de maag. Niet iedereen merkt dat: in een bevraging zei 29% van de vrijwilligers dat koffie hen naar het toilet stuurde.

Werkt cafeïnevrije koffie ook laxerend?

Ja, ook cafeïnevrije koffie gaf in onderzoek meer darmactiviteit, maar meestal iets minder dan gewone koffie. In de studie van Brown e.a. (1990) deden zowel gewone als cafeïnevrije koffie dat bij de proefpersonen die gevoelig waren voor koffie. In de studie van Rao e.a. (1998) prikkelde koffie met cafeïne de dikke darm 23% sterker dan cafeïnevrije koffie. Cafeïne speelt dus mee, maar is niet de enige verklaring.

Werkt warme koffie beter laxerend dan koude koffie?

Dat de koffie warm is, maakt volgens onderzoek geen verschil: in de studie van Brown e.a. (1990) gaf een glas warm water bij geen enkele proefpersoon meer darmactiviteit, terwijl koffie dat bij gevoelige proefpersonen wel deed. Het effect hangt dus samen met de koffie zelf: deels met de cafeïne en deels met andere stoffen in koffie. Of koude koffie hetzelfde doet, is in die studies niet onderzocht.

Waarom werkt koffie bij mij juist stoppend in plaats van laxerend?

Koffie werkt niet bij iedereen laxerend, en verstopping heeft vaak een andere oorzaak, zoals te weinig vezels, te weinig drinken of weinig beweging. In een Brits onderzoek bij 99 jongvolwassenen kreeg ongeveer drie op de tien aandrang om naar het toilet te gaan na koffie, de anderen niet. Melk in de koffie geeft bij lactose-intolerantie meestal diarree en een opgeblazen gevoel, soms ook verstopping. Blijven de klachten, dan kan je huisarts de oorzaak bepalen.