Wat is koffie en waar komt koffie vandaan?

Koffie is de drank die je zet van de gebrande zaden van de koffieplant, een tropische struik of boom uit het plantengeslacht Coffea. Wat je koffiebonen noemt, zijn de zaden uit de bessen van die plant. De koffie die je drinkt, komt bijna altijd van twee soorten: Coffea arabica (arabica) en Coffea canephora (robusta). Koffie groeit in tropische gebieden, onder meer in Brazilië, West- en Midden-Afrika en Zuidoost-Azië, en pas na oogsten, drogen, pellen en branden wordt een koffiebes de koffieboon die je maalt en zet.

Van welke plant komt koffie?

Koffie komt van planten uit het geslacht Coffea, dat hoort bij de sterbladigenfamilie (Rubiaceae). Het geslacht Coffea telt meer dan 120 wilde soorten, van struiken tot bomen van meer dan 10 meter hoog. Voor de koffie in je tas zijn maar twee soorten echt belangrijk: Coffea arabica, die arabicabonen geeft, en Coffea canephora, die robustabonen geeft.

Daarnaast bestaan er liberica- en excelsabonen, van de planten Coffea liberica en Coffea excelsa. Liberica en excelsa worden veel minder gebruikt dan arabica en robusta en spelen in de koffiehandel een kleine rol.

Wat is het verschil tussen arabica en robusta?

Arabica en robusta verschillen in plant, smaak en teelt: arabicakoffie is over het algemeen mild en zacht, robustakoffie is krachtiger en bitterder. Robusta wordt vaak met arabica gemengd in een melange.

• Arabica (Coffea arabica): de soort waarvan de meeste kwaliteitskoffie wordt gemaakt, mild van smaak en onder meer afkomstig uit Brazilië.
• Robusta (Coffea canephora): krachtiger en bitterder van smaak, vaak gebruikt in melanges met arabica en geteeld in West- en Midden-Afrika, Zuidoost-Azië en Brazilië, waar robusta conilon heet.

Het volledige overzicht met smaak, cafeïne en teeltgebieden lees je in de blog over het verschil tussen arabica en robusta.

Hoe ziet een arabicaplant eruit?

Een arabicaplant is een grote struik met donkergroene, ovale bladeren. De bessen van de arabicaplant zijn ovaal en bevatten normaal twee afgeplatte zaden: de koffiebonen. Soms ontwikkelt zich in een arabicabes maar één boon; zo'n boon heet een parelboon.

Hoe ziet een robustaplant eruit?

Een robustaplant is robuuster dan een arabicaplant, zoals de naam al doet vermoeden: het is een struik of boom die tot 10 meter hoog kan worden. De bessen van de robustaplant zijn rond en hebben ongeveer elf maanden nodig om te rijpen. Robustabonen zijn ovaal en iets kleiner dan arabicabonen.

Hoeveel arabica en robusta wordt er geteeld?

Arabica is goed voor het grootste deel van de koffieproductie in de wereld: volgens de Internationale Koffieorganisatie (ICO) ruim de helft, de rest is grotendeels robusta. Het aandeel van robusta groeit, vooral omdat robustaplanten betere oogsten geven en minder gevoelig zijn voor ziektes dan arabicastruiken.

Hoe groeit een koffieplant?

Een koffieplant geeft zijn eerste oogst ongeveer 3 tot 4 jaar na het planten, zowel bij arabica als bij robusta. Een koffieplant blijft 20 tot 30 jaar productief. Koffieplanten hebben veel zon en regen nodig. Tussen de koffieplanten laten telers vaak andere bomen groeien die schaduw geven en de koffiebessen beschermen.

Hoe worden koffiebessen na de oogst verwerkt?

Na de oogst worden koffiebessen verwerkt volgens de droge of de natte methode. Bij beide methodes worden de koffiebonen uit de bes gehaald en gedroogd, zodat ze bewaard en vervoerd kunnen worden.

De droge methode

De droge methode is de eenvoudigste, goedkoopste en meest traditionele manier om koffiebessen te verwerken. De bessen worden uitgespreid op droogvloeren en drogen in de zon. Ze worden regelmatig gekeerd om gisting te voorkomen. Na ongeveer 4 weken zijn de koffiebonen droog genoeg en bevatten ze nog ongeveer 12% vocht. Te droge bonen zijn moeilijk te pellen, te natte bonen kunnen beginnen te schimmelen.

De natte methode

De natte methode vraagt meer investeringen en kennis, maar geeft koffiebonen van een gelijkmatigere en betere kwaliteit. Bij de natte methode wordt het vruchtvlees verwijderd zonder dat de bessen eerst drogen:

1. Binnen 24 uur na het plukken gaan de bessen door een pulper, een machine die de bessen plet en de bonen scheidt van schil en vruchtvlees.
2. Het losgekomen vruchtvlees wordt met water weggespoeld.
3. De bonen liggen 12 tot 36 uur in gistingstanks, zodat de slijmerige laag rond de hoornschil verdwijnt.
4. Daarna drogen de bonen 5 tot 12 dagen, tegenwoordig vaak in machines.

Bij de natte methode moet de kwaliteit voortdurend gecontroleerd worden: één rotte boon kan een hele partij koffie bederven.

Wat gebeurt er met koffiebonen voor de export?

Vlak voor de export worden de koffiebonen gepeld: machines verwijderen de hoornschil die nog rond de bonen zit, bijvoorbeeld door de bonen tussen bewegende platen te laten rollen. Daarna worden de koffiebonen gesorteerd op grootte en dichtheid. De ongebrande koffie wordt meestal per schip vervoerd, in balen van 60 kg. Op de plaats van bestemming gaat de koffie eerst naar een opslagplaats of rechtstreeks naar de branderij.

Hoe wordt een ongebrande koffieboon een gebrande koffieboon?

In de branderij wordt de ongebrande koffie een aantal minuten verhit in een brandmachine. Pas door het branden krijgt een koffieboon zijn bruine kleur, zijn aroma en zijn smaak; de gebrande koffiebonen zijn de bonen waarmee je koffie zet. Café du Jour brandt zijn eigen koffie in een eigen branderij in Nederland; de branddatum staat op de verpakking. Die koffie vind je, naast koffie van andere merken, bij de koffiebonen en de gemalen koffie.